En let op je eigen veiligheid, he

"Waar bij andere incidenten ambulancepersoneel pas een gebied in gaat als het sein 'veilig' is gegeven, is dat bij aanslagen complexer. Er is veel meer onduidelijkheid en er zijn meer risico's. Anders dan bijvoorbeeld bij een liquidatie, is dat daders niet vluchten, maar zoveel mogelijk slachtoffers willen maken. Er kunnen explosieven zijn. Dat maakt het lastig om een sein veilig te kunnen geven. Het gaat om risico's én om daar verantwoord mee om te gaan. Dat laatste - daar is extra aandacht voor nodig."

Dat vertelt Simon Marijt, beleidsmedewerker bij de GHOR. Hij heeft onderzoek gedaan naar aspecten van veilig werken als ambulancehulpverlener bij terroristische aanslagen in het kader van zijn opleiding Hogere Veiligheidskunde. Hij vervolgt: "Hulpverleners kunnen zelf doelwit zijn. Het verloop is onvoorspelbaar. Bij BRZO-objecten kan je terugvallen op plannen en daarin staan stoffen die aanwezig zijn - maar bij een aanslag zijn veel wisselende factoren - die effect hebben op de veiligheid om in het gebied te werken."

Moet je er dan niet gewoon wachten tot het veilig is?

"Dat kost zeker mensenlevens, " aldus Marijt. " Anderzijds heeft de werkgever de plicht om het werk zo veilig mogelijk te maken door risico’s in het werk zoveel mogelijk te reduceren. De politie geeft aan welke gebieden écht onveilig zijn en veilig. Maar het tussengebied - daarin zou je kunnen werken - maar op een andere wijze. Bijvoorbeeld met beschermende kleding als kogelwerende vesten. En ook probeer je slachtoffers uit het gebied te halen en niet ter plaatse te behandelen. Werken in dit tussengebied is nieuw voor Nederland."

Wat is er bijzonder aan?

"Het vergt - nog meer dan een reguliere inzet - multidisciplinaire afstemming. Want het gaat om de veiligheid van de hulpverleners zelf. Het gaat meestal goed - maar is dat geluk of echt op basis van juiste besluiten? Zulke besluiten moeten veel bewuster genomen worden in gezamenlijkheid. Niet alleen op basis van het oordeel van een andere kolom – maar ieder moet ook zelf een risicoafweging kunnen maken."

Hoe dan?

"Het meest bepalend voor de uiteindelijke veiligheid van een inzet is het gedrag en de keuzes van de betrokkenen. Het veiligheidsbewustzijn van de ambulancemedewerkers moet omhoog. Iedere hulpverlener zou een laatste minuut taakrisico-analyse (LMRA) moeten kunnen maken voor hij of zij aan de slag gaat. In andere sectoren met gevaren in de omgeving zoals de petrochemie is dit een vereiste.

Deze korte checklist - die je last minute toepast maakt inzichtelijk welke risico's er zijn - explosieven, vuurwapens of slachtoffers in onveilig gebied. Het gaat erom dat je een duidelijk doel hebt van je inzet, een inzetplan en een laatste check: heb ik voldoende beschermende maatregelen, werken mijn communicatiemiddelen en is iedereen klaar voor de inzet? Bij twijfel geldt: niet gaan. Mensen moeten hierin getraind worden."

Maar dan krijgen de slachtoffers geen hulp?

"Dat is inderdaad een groot dilemma - maar dat maakt ook dat hulpverleners te snel een mogelijk onveilig gebied ingaan - zonder de risico's grondig te beoordelen of zonder zich goed te beschermen. Hierin moeten mensen ook getraind worden. Zij moeten zich niet, hoe goed bedoeld ook, in té onveilige situaties te begeven. Maar ook moeten we voorkomen dat zij - achteraf - bezwijken onder dit morele dilemma. Want niet hulpverlenen is ontzettend tegennatuurlijk voor ambulancepersoneel. De taakrisico-analyse biedt een handvat hierbij, om je voor te bereiden. Zowel fysiek als ook mentaal."

Hoe ga je nu verder?

"Ik bied het onderzoek aan Ambulance Amsterdam aan. Zij zal dit meenemen in de voorbereiding van hun personeel op een inzet in onveilig gebied, in het bijzonder voor hun Special Operations  Response Team."

Meer informatie:

Titel: "En let op je eigen veiligheid, hè" - Veilig werken als ambulancehulpverlener in onveilig gebied na een terroristische aanslag. GHOR Amsterdam-Amstelland, Ambulance Amsterdam en NCOI Hogere Veiligheidskunde - 4 juli 2017. Contact: Simon Marijt, beleidsmedewerker GHOR, s.marijt@ghorasd.nl, telefoon 06-1326 0273.